Op koers met de Vermolen

Onderstaand artikel is op 11 juni opgenomen in Op en Rond de Essen.

 

Komend najaar, om precies te zijn op woensdagavond 13 november, houdt de Heemkundegroep Geesteren de jaarlijkse lezing/dia-avond voor haar donateurs en andere belangstellenden in Zaal Kottink. Deze keer gaat de lezing over de geschiedenis van buurtschap de Vermolen en haar bewoners.

“Wij liggen keurig op schema met de voorbereiding”, zegt Bertus Klein Haarhuis, voorzitter van de werkgroep productie. Nu reeds voor de vakantieperiode hebben wij een redelijke hoeveelheid aan informatie en foto’s binnen van deze oudste buurtschap van Geesteren. Zolang we met de dia-avonden bezig zijn en dat is sinds 1994, is het ieder jaar weer verbazingwekkend te zien hoeveel door achtereenvolgende generaties bewaard wordt voor het nageslacht. Het selecteren van de meest relevante informatie gaat nog een hele klus worden waarmee we heel zorgvuldig om moeten gaan want elk erf en elke boerderij kent haar eigen geschiedenis”, aldus Bertus Klein Haarhuis.

 

Erve De Brager op de Vermolen.

De familienaam Brager komt in Geesteren rond 1730 voor het eerst voor bij de volkstelling van Stad en gericht Ootmarsum. Of de Brager’s toen vanuit een andere plaats in Geesteren zijn neergestreken of dat het een nieuwe zelfgekozen achternaam is van een telg uit een andere familie in Geesteren, is tot op heden niet met zekerheid bekend. Agnes Kemna-Brager uit Weerselo, een nazaat en zeer geïnteresseerd in de historie van de familie, meent te weten dat de naam voortkomt uit de families Kinckmann en Oude Elberinck van de Striepe maar 100% zeker weten doet zij het niet. De naam Brager komt ook voor in Denemarken en Noorwegen!

Erve De Brager, gelegen aan de naar haar genoemde Bragersweg, werd vorige eeuw onder toezicht van Monumentenzorg geheel gerestaureerd. Architect en heemkundelid Harry Meinders was daar toen nauw bij betrokken. Alle gebouwen, het huis, de bakspieker, (helaas zonder de aangebouwde oven), het "schoapschot", de schuur bij het ''nienende" en de grote "bouwschure'' met “deurreed'' werden toen hersteld en voorzien van strodaken, vlechtwerk en lemen wanden. Een knap stuk vakwerk!

 

Erve de Brager op de Vermolen

 

Aan de rand van het vroegere heideveld

De ligging van Erve De Brager was typerend voor die tijd: aan de rand van het vroegere "veld" (de gemeenschappelijke heidegrond). In 1928 moest de vakwerkgevel van het "nienende", met terugspringend "onderschoer" helaas plaats maken voor de huidige achter- en zijgevel. Er lag bij het erf oorspronkelijk maar liefst 100 hectare bouwgrond. In 1890 verbouwde men er rogge, boekweit en aardappelen. De rogge werd gezaaid van september tot oktober. Toen was de beste soort de zgn. "Pathuser" rogge. Verder werd boekweit verbouwd voor gruttenmeel voor de pannenkoeken. De heide die tot het erf behoorde, werd afgegraasd door de zo’n 100 tot 150 schapen. De schapen hield men voor de bemesting want kunstmest was nog niet uitgevonden. Uiteraard vormde de wol van de schapen ook een bron van inkomsten.
 

Een grote en een kleine knecht

Er waren bij de Brager 2 paarden (2 peerds-boer) en 10 tot 12 stuks vee, waaronder varkens. Als er geslacht werd in de wintermaanden, gingen de hammen naar de stad en werd er het goedkopere Amerikaanse spek voor teruggekocht. De Brager’s leefden eenvoudig. s Morgens werd pannenkoek gegeten van het eigen verbouwde gruttenmeel. 's Middags at men aardappelen met een stuk spek. De knechten zeiden: “'t was er good van et'n!".  's Avonds at men karnemelkse pap met roggebrood. Het brood werd zelf gebakken van het geoogste rogge zaad (later meel). Op de grotere erven had men een eigen oven. Bij het Erve De Brager behoorden een ''grote knecht" en een "kleine knecht". Rond 1890 waren dat respectievelijk Hein Geerdink en Jan Meijer uit Harbrinkhoek.
De grote knecht was voor de paarden en landbouwwerkzaamheden (ploegen en eggen). De kleine knecht verzorgde het vee en hielp bij het werk op het land. De ''grote knecht" verdiende in het hele jaar ongeveer fl 80,-. Dit werd in mei uitbetaald. Meestal bestond er een vaste afspraak welke kleren er bijgeleverd werden.

 

Brager’s Jans op jacht

 

Ontginning heide tot bouwland

Toen de kunstmest kwam, is veel heide ontgonnen tot bouwland. Omstreeks 1900 was de melk goedkoop, 3 cent per liter. In 1930 woonden er drie broers op Erve De Brager, te weten Bernardus Hendrikus Brager, Albertus Gerardus Brager en Johannes Brager. De oudste was getrouwd, zijn twee broers niet. De tweede broer hielp op de boerderij en de derde broer verzorgde de tuin. Die zag er altijd heel verzorgd uit. Erve De Brager wordt thans bewoond door Theo en Ria Busscher samen met hun kinderen.

 

 

Nog niet alle foto’s en documentatie binnen

Zoals vermeld heeft de Heemkundegroep inmiddels al een redelijke hoeveelheid aan informatie en foto’s van een aantal bewoners van de Vermolen te leen gekregen. Dit neemt niet weg dat van een aantal erven en boerderijen nog de nodige informatie ontbreekt. Er moeten door de bewoners en hun familie nogal wat oude dozen doorgespit worden. De bewoners van de prachtige buurtschap de Vermolen kennende, komt dit de komende maanden ongetwijfeld goed!

 

(Dit artikel is mede tot stand gekomen dankzij Robert Brager te Hengelo en Agnes Kemna-Brager te Weerselo)

 

Dia avond 2013

 

Buurtschap De Vermolen centraal tijdens Heemkundeavond 2013.

 

Onbeduidend ligt ie er nu bij. Ydyllisch weliswaar, maar onbeduidend. Een stroompje van niks eigenlijk. En toch heeft de molenbeek, in oude boeken mollenbecke genoemd, eeuwenlang een centrale rol gespeeld in de Geesterense geschiedenis en meer in het bijzonder in de geschiedenis van buurtschap De Vermolen. De beek stroomde voldoende om een watermolen aan te drijven. Wat heet! Eeuwenlang dreef hij twee en een tijd lang zelfs drie molens aan. Logisch dat de beek in de volksmond dan de Molenbeek gaat heten. Al in de vroege 14de eeuw deed hij de schoepenraden draaien. In de boeken wordt reeds in 1323 de Wirremolen genoemd, in later jaren ook wel aangeduid als Vehrmolle, Verremoele, Verre Molen en uiteindelijk Vermolen. Buurtschap De Vermolen en de Vermolenweg hebben er hun naam aan te danken. De Vehrmolle was eeuwenlang in gebruik als oliemolen. Vanuit wijde omgeving brachten boeren er hun kool- en vlaszaad naar toe om er de olie uit te laten persen. De olie werd gebruikt voor consumptie maar was ook geschikt als smeerolie of lampolie. De overblijvende koek werd aan het vee gevoerd. In de loop der eeuwen kende De Vermolen vele eigenaren. Een van de meest illustere was hopman Boeymer. Boeymer stond in de tachtigjarige oorlog als katholiek zijnde aan de kant van de Spanjaarden.  Hij was het die in 1597 als gouverneur van Oldenzaal de stad moest overgeven aan Prins Maurits. Boeymer bouwde rond 1600 een huis in de buurt van de Vermolen. Na zijn dood kwam het huis rond 1665 in bezit van ene Jan Eylers. Een koopman die vermoedelijk uit de regio Ootmarsum/Oldenzaal kwam.

 

Erven en families op de Vermolen

Ook de geschiedenis van de erven en families op de Vermolen gaat eeuwen terug. We noemden al de naam Eylers naar wie de Eylersweg genoemd is. Eylers was een vermogend man die zijn huis uit bouwde tot een soort van havezathe. Eylers werd verlaten door zijn echtgenote en overleed kinderloos in 1706. Erfgenamen stelden in 1717 een deel van de havezathe beschikbaar voor het vieren van kerkdiensten. Het werd daarmee het eerste kerkhuis van Geesteren. Op deze plek wonen nu de families Droste en Wesselink. Een ander erf op De Vermolen dat reeds in 1720 wordt genoemd is ‘de Nymeyer’. De oudste bekendste voorouders van deze familie zijn Derk Lubbers en Johanna Reefs, landlieden te Egede (bij Hellendoorn). Andere eeuwenoude erven op De Vermolen zijn Huttenhuis/Schophuis (later Mensen),  Roolfsboer (nu Wesselink), de Groaf (Mos), de Bosscholte (Busscher), de Hin (Busscher), de Brager, Motelbats (Maathuis), de Moatboer (Maathuis).

 

De Vehrmolle ook wel bekend als Oliemolen.

 

Wilt u meer weten over de geschiedenis van Geesteren klik dan hier om bij deze molen te beginnen.

 

 

Dia-avond op woensdag 13 november  2013

Dit najaar, om precies te zijn op woensdagavond 13 november, hield de Heemkundegroep Geesteren in zaal Kottink voor haar donateurs, alle (oud) inwoners van Geesteren en overige belangstellenden  een lezing/dia-avond over de rijke geschiedenis van deze Geesterense buurtschap en haar (vroegere) bewoners.  Met  behulp van oude foto’s, filmbeelden en ander historisch materiaal werd het verleden weer tot leven geroepen. 

 

 

 

 

 

Dia avonden


Reeds vanaf 2004 vindt er (tot nu toe) jaarlijks een dia-avond of donateuravond plaats. 

 

Op deze avonden wordt aan de hand van oude foto's een ondewerp behandeld. De laatste jaren zijn de toegangswegen naar Geesteren behandeld waarbij van (vrijwel) alle bewoners oude en ook meer recente  foto's werden gepresenteerd en wat informatie over de families wordt gegeven, hier en daar opgeluisterd met een anekdote.

De SHG kan zich al jaren verheugen op een grote belangstelling voor deze presentaties.

 

 

Tot en met 2011 was de toegang tot deze avonden vrij, maar de bezoekers werd gevraagd via het aanschaffen van een donateurkaart en financiële bijdrage te leveren om het werk van de SHG te steunen. Vanaf 2012 wordt een kleine entree geheven voor de niet donateurs van € 2,50. Dit om de kosten te dekken van de jaarlijkse Heembode.

 

Wilt u de Heembode gratis ontvangen en bovendien met twee personen gratis de presentatieavonden bezoeken, word dan vaste donateur en steun daarmee het werk van de SHG.

 

 

 

 

Onderstaand de affiches van de dia-avonden vanaf 2004.

 

   

 

 

   

 

 

   

Klik op bovenstaand affiche van 2008 of 2009 voor een fotoreportage van deze avond. 

 

   

Klik op bovenstaand affiche van 2010 of 2011 voor een fotoreportage van deze avond.

 

   

Klik op bovenstaand affiche van 2012 voor een fotoreportage van deze avond.

 

   

Klik op bovenstaand affiche van 2013 of 2014 voor een fotoreportage van deze avond.

 

    

Klik op bovenstaand affiche van 2015 of  2016 voor een fotoreportage van deze avond.